1. Tăng động giảm chú ý (ADHD) là gì?
Tăng động giảm chú ý, hay ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), là một rối loạn phát triển thần kinh được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp loại trong Hệ thống Phân loại Bệnh tật Quốc tế ICD-11, đặc trưng bởi khó khăn kéo dài trong việc chú ý, kiểm soát hành vi và điều chỉnh mức độ hoạt động.
ADHD không phải là do trẻ hư, thiếu kỷ luật hay do cha mẹ nuông chiều, mà liên quan đến sự phát triển và hoạt động của não bộ, đặc biệt là các vùng chịu trách nhiệm cho chức năng điều hành (executive functions).
ADHD thường khởi phát từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi thiếu niên, trưởng thành nếu không được can thiệp phù hợp.
2. ADHD ở trẻ em phổ biến như thế nào?
Theo các nghiên cứu dịch tễ học, khoảng 5–7% trẻ em trên toàn thế giới được chẩn đoán ADHD.
Tại Việt Nam, tỷ lệ này có xu hướng gia tăng, song nhiều trẻ vẫn chưa được phát hiện sớm do cha mẹ dễ nhầm lẫn ADHD với các vấn đề hành vi thông thường.
3. Các dạng tăng động giảm chú ý (ADHD)
ADHD không biểu hiện giống nhau ở mọi trẻ. Theo phân loại lâm sàng, ADHD gồm 3 dạng chính:
3.1 ADHD thể giảm chú ý
Trẻ thường:
– Dễ xao nhãng, khó tập trung
– Hay quên, làm việc thiếu sót
– Khó hoàn thành bài tập, công việc được giao
👉 Dạng này dễ bị bỏ sót vì trẻ không quá hiếu động.
3.2 ADHD thể tăng động – xung động
Trẻ thường:
– Chạy nhảy, leo trèo không phù hợp hoàn cảnh
– Nói nhiều, chen ngang
– Khó ngồi yên, hành động bốc đồng
3.3 ADHD thể kết hợp
Là dạng phổ biến nhất, trẻ có cả biểu hiện giảm chú ý và tăng động – xung động.
4. Dấu hiệu nhận biết ADHD ở trẻ em
4.1 Dấu hiệu giảm chú ý
– Khó tập trung khi học hoặc chơi
– Dễ bị phân tâm bởi âm thanh, hình ảnh
– Không làm theo hướng dẫn đầy đủ
– Hay quên đồ dùng học tập
4.2 Dấu hiệu tăng động – xung động
– Luôn cựa quậy, không ngồi yên
– Chạy nhảy liên tục ngay cả khi không phù hợp
– Trả lời khi chưa nghe hết câu hỏi
– Khó chờ đến lượt
⚠️ Lưu ý: Các biểu hiện này cần kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện ở từ 2 môi trường trở lên (nhà – trường – nơi khác) và ảnh hưởng rõ đến học tập, sinh hoạt thì mới được xem xét chẩn đoán ADHD.
5. Nguyên nhân gây tăng động giảm chú ý
ADHD là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm:
– Yếu tố di truyền:Trẻ có người thân mắc ADHD có nguy cơ cao hơn.
– Yếu tố sinh học thần kinh:Rối loạn hoạt động các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, norepinephrine.
– Yếu tố trước – trong – sau sinh:Sinh non, nhẹ cân, phơi nhiễm chất độc, thiếu oxy não…
– Yếu tố môi trường:Không phải nguyên nhân trực tiếp, nhưng có thể làm nặng triệu chứng.
❌ ADHD không phải do dùng điện thoại, xem TV hay cha mẹ nuôi dạy sai, dù các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến hành vi trẻ.
6. ADHD có nguy hiểm không nếu không điều trị?
Nếu không được phát hiện và can thiệp sớm, trẻ ADHD có thể gặp:
– Khó khăn học tập, giảm thành tích học đường
– Tự ti, lo âu, trầm cảm thứ phát
– Rối loạn hành vi, chống đối
– Khó hòa nhập xã hội
– Nguy cơ kéo dài triệu chứng đến tuổi trưởng thành
👉 Can thiệp sớm giúp trẻ cải thiện rõ rệt khả năng học tập, hành vi và chất lượng cuộc sống.
7. Chẩn đoán ADHD như thế nào?
Việc chẩn đoán ADHD không dựa vào một bài test đơn lẻ, mà cần:
– Đánh giá lâm sàng bởi bác sĩ/nhà tâm lý chuyên môn
– Phỏng vấn phụ huynh – giáo viên
– Sử dụng thang đo chuẩn hóa
– Loại trừ các rối loạn khác như: rối loạn lo âu, rối loạn học tập, tự kỷ…
8. Can thiệp ADHD ở trẻ em gồm những gì?
Can thiệp ADHD hiệu quả cần tiếp cận đa mô thức, bao gồm:
– Can thiệp hành vi – tâm lý
– Huấn luyện kỹ năng cho phụ huynh
– Hỗ trợ tại trường học
– Điều trị thuốc(khi cần, theo chỉ định bác sĩ)
– Phối hợp đa chuyên ngành: bác sĩ – nhà tâm lý – giáo viên – gia đình
9. Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá ADHD?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám sớm khi:
– Trẻ có biểu hiện kéo dài, ngày càng rõ
– Ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt
– Giáo viên phản ánh khó kiểm soát hành vi
– Gia đình cảm thấy quá tải trong việc nuôi dạy
Phòng Khám Tâm Lý 247 – Đồng hành cùng trẻ ADHD và gia đình
Tại Phòng Khám Tâm Lý 247, trẻ sẽ được:
– Đánh giá chuyên sâu, cá nhân hóa
– Can thiệp theo hướng khoa học – thực tế – phù hợp từng trẻ
– Đồng hành cùng phụ huynh trong suốt quá trình can thiệp
📞 Liên hệ hotline 1900 7247 để được tư vấn và đặt lịch đánh giá sớm cho trẻ.
